PRZESŁANKA POZYTYWNA
Aby sąd rozwiązał małżeństwo stron przez rozwód winna zostać spełniona pozytywna przesłanka, a mianowicie - zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego. Zupełność charakteryzuje się zanikiem trzech więzi – fizyczną (kontakt fizyczny, kwestia współżycia), emocjonalną (uczucie, miłość) oraz gospodarczą (prowadzenie wspólnie gospodarstwa domowego). Trwałość zaś, tym że nie ma żadnych widoków na poprawę relacji i powrót małżonków do wspólnego pożycia.
Przesłanką pozytywną separacji jest jedynie zupełny rozkład pożycia, co wskazuje na to, iż mimo orzeczonej separacji może istnieć szansa na odbudowanie przez małżonków relacji i kontynuowania małżeństwa według pierwotnego wzorca.
PRZESŁANKI NEGATYWNE
Oprócz pozytywnych istnieją także negatywne przesłanki orzekania zarówno o rozwodzie, jak i o separacji.
Sąd może oddalić powództwo o rozwód jeśli wskutek małżeństwa miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków, rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego oraz jeśli rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładowi pożycia małżeńskiego, a drugi z małżonków odmawia zgody na rozwód, chyba że sprzeciw byłby niezgodny z zasadami współżycia społecznego.
W przypadku separacji brane są pod uwagę tylko dwie pierwsze przesłanki negatywne, czyli czy wskutek separacji ucierpi dobro małoletnich dzieci oraz to czy orzeczenie separacji byłoby niezgodne z zasadami współżycia społecznego.
WINA
Zarówno w sprawie rozwodu, jak i separacji, sąd może orzekać o winie w rozkładzie pożycia małżeńskiego. Jedynie na zgodny wniosek stron Sąd orzeka rozwiązanie małżeństwa przez rozwód/separację.
ORZECZENIE O ROZWODZIE/SEPARACJI
Zarówno w wyroku rozwiązującym małżeństwo przez rozwód, jak i orzekającym separację oprócz decyzji o rozpadzie małżeństwa pojawić się mogą rozstrzygnięcia co do innych spraw, są to między innymi:
- zobowiązanie małżonków do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowywania dzieci;
- władza rodzicielska;
- kontakty z dziećmi;
- sposób korzystania ze wspólnego mieszkania;
W wyroku rozwodowym może sąd również orzec o podziale majątku wspólnego, jeśli choć jeden z małżonków złoży o to wniosek oraz jeśli postępowanie w przedmiocie podziału majątku nie przedłuży postępowania.
MEDIACJE
Sąd w obu przypadkach może skierować strony na mediacje.
USTRÓJ MAJĄTKOWY
Wraz z uprawomocnieniem się wyroku o rozwód czy separację ustaje ustrój wspólności majątkowej między małżonkami.
Po rozwodzie, jak i po separacji małżonek zostaje wyłączony od dziedziczenia ustawowego po współmałżonku.
NAZWISKO
Po rozwodzie każda ze stron może powrócić do dawnego nazwiska w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku. Osoba wyrażająca chęć zmiany nazwiska powinna złożyć wniosek do Urzędu Stanu Cywilnego. W czasie orzeczenia separacji nie ma takiej możliwości.
OBOWIĄZKI MAŁŻEŃSKIE
W przypadku rozwodu sąd znosi wszelkie obowiązku małżeńskie. W separacji nie dochodzi do zniesienia wszystkich obowiązków, bowiem małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy.
NOWY ZWIĄZEK MAŁŻEŃSKI
Naturalnym jest, iż po orzeczonym rozwodzie każda ze stron ma możliwość zawrzeć kolejny związek małżeński, w przypadku separacji nie jest to możliwe.
SEPARACJA PRAWNA A FAKTYCZNA
Separacja prawna (formalna) to nie to samo, co separacja faktyczna. Separacja prawna orzekana jest przez sąd i wiąże się ze skutkami prawnymi, które zostały omówione powyżej. Separacja faktyczna jest nieformalną formą rozstania małżonków.