Od 2026 roku wejdzie w życie nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), która całkowicie zmieni sposób kontroli zawartych umów cywilnoprawnych oraz kontraktów B2B w kontekście ustalania stosunku pracy.
Jak obecnie wygląda taka procedura?
Zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami Państwowa Inspekcja Pracy nie ma wystarczających kompetencji, by kwestionować zawarte umowy cywilnoprawne (np. zlecenia, o dzieło) a tym samym- by przekształcić je w umowy o pracę.
Inspekcja może co prawda wytoczyć powództwo o ustalenie istnienia stosunku pracy do właściwego sądu, lecz to dopiero prawomocne orzeczenie prowadzi do uznania, że zawarta umowa stanowi w istocie umowę o pracę.
Co zatem się zmieni?
W projekcie zmiany ustawy o PIP przyznano organowi nowe kompetencje, które pozwolą na samodzielne stwierdzanie istnienia stosunku pracy, gdy zawarto umowę cywilnoprawną zamiast umowy o pracę. Okręgowy inspektor pracy wyda w tym celu decyzję administracyjną. Będzie ona natychmiast wykonalna w zakresie skutków, jakie przepisy prawa pracy wiążą z nawiązaniem stosunku pracy oraz obowiązkami w zakresie podatków i ubezpieczeń społecznych powstałymi od dnia jej wydania.
Wstrzymanie wykonania będzie możliwe tylko w zakresie obowiązków podatkowych i dotyczących ubezpieczeń społecznych, powstałych przed dniem wydania decyzji i tylko do dnia upływu terminu na wniesienie odwołania. Takie bowiem przysługuje pracodawcy lub pracownikowi. Będzie można je złożyć w terminie 7 dni od dnia doręczenia decyzji do Głównego Inspektora Pracy za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy. Następnie, strona niezadowolona z rozstrzygnięcia odwołania, będzie mogła odwołać się do sądu pracy.
Uznanie umowy cywilnoprawnej za umowę o pracę to m. in. konieczność wypłacania wynagrodzenia zgodnie z Kodeksem pracy, prowadzenia dokumentacji pracowniczej, zgłoszenia pracownika do ZUS, udzielanie urlopów, naliczanie i odprowadzanie składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na PIT.
Dodatkowo nowelizacja ustawy o PIP przewiduje możliwość przeprowadzania kontroli zdalnych oraz podwojenie maksymalnych wysokości grzywien za naruszenia przepisów prawa pracy - z 30.000,00 zł i 45.000,00 zł do odpowiednio 60.000,00 zł i 90.000,00 zł.
Konsekwencje planowanych zmian są zatem niezwykle istotne. Należy mieć świadomość, że kontrole obejmą okres nawet do roku wstecz. Sprawdzone mogą więc zostać nawet te umowy, które już zostały rozwiązane. PIP z kolei zapowiada, że w bieżącym roku planuje przeprowadzić aż 55 tysięcy kontroli.
Na taką kontrolę warto przygotować się już dziś oraz przede wszystkim zweryfikować zawarte umowy z pomocą prawnika, zanim inspekcja dokona takiej weryfikacji za nas i spotkają nas z tego tytułu niekorzystne konsekwencje prawne.